Molibdeno, aka qullqi-gris metal ukax janiw sapa uru jakawisanx uñjatäkiti, jan ukasti kunayman kastaw taqi chiqan utji. Aleaciones, alambre de molibdeno alambre khuchhuñataki jan ukax molibdeno diana yant’añataki, molibdeno ukax amukiw lurawip phuqhi. Jichha yatiyawixa Ministerio de Comercio ukhamaraki Administración General de Aduanas ukanakaxa controles de exportación ukanakatxa yaqhipa molibdeno ukanakatxa uñacht’ayiwa wali wakiskiri molibdeno ukanakatxa.
Q’uma uñtawipanxa, molibdeno ukaxa qullqi-gris metal ukhamawa, ukaxa Mohs dureza 5,5 ukhawa. Punto de fusión ukax 2623 grados ukhamarak punto de ebullición ukax 4639 grados , ukax panpachaw excepcionalmente jach’a elementos naturales ukanakataki. Tantalo, ósmio, renio, tungsteno ukat carbono ukanakakiw jukʼamp jachʼa chʼamaktʼayi. Molibdeno ukan oxidación ukax 300 grados ukjat qalltawayi , ukax metales comerciales ukanakatakix wali jisk’akiwa. Ukhamaraki, molibdeno ukaxa juk’ampi jisk’a coeficiente de expansión térmica ukaniwa, ukaxa mä suma ajlliwiwa walja jach’a-temperatura apnaqañataki.
Molibdeno ukax janiw q’uma metalico ukham aka Uraqin utjkiti, jan ukasti kunayman óxidos ukham minerales ukan uñsti. Uka elemental ukanxa, molibdeno ukaxa qullqi-gris metal ukhamawa, ukaxa gris hierro fundido color ukampiwa. Taqi elementonakat sipansa suxta-jilïr ch’amakt’awiniwa. Molibdeno ukaxa jank’akiw ch’ama, ch’ama carburos aleaciones ukanxa lurasi, ukatxa niya 80% uraqpachana molibdeno ukaxa mä aditivo ukhamawa acero ukanxa apnaqatarakiwa, ukaxa aleaciones de alta-ch’amani ukhamaraki jach’a{1}}temperatura ukanakampi.
Jilapacha compuestos molibdeno ukaxa uma taypina mä juk’a ch’amanchatawa, ukampisa molibdeno- ukani minerales ukanakaxa iones molibdeno (MoO2−4) ukanaka lurapxaspaw oxígeno ukatxa umampi uñt’ayata. Industrial tuqinxa, compuestos de molibdeno ukaxa apnaqatarakiwa jach’a-presión ukhamaraki jach’a-temperatura ukanakana, kunjamatixa pigmentos ukhamaraki catalizadores, ukaxa niya 14% ukjawa uraqpachana lurata.
Industrial ukan apnaqawipat sipansa, molibdeno ukax mä oligomineral esencial ukhamawa taqi organismos eucariotas ukanakataki, jaqinakatakis ukhamaraki. Ukax metal ukawa, ukax eucariota jakañatakix elementos esenciales ukanakat sipanx juk’amp jach’a jakhüwi atómico ukaniwa. Kunaymana molibdeno- ukani enzimas cofactores ukanakaxa kunaymana lurawinakaniwa organismos ukanakana. Jichhaxa, yaqhipa bacterias ukanakaxa molibdeno- ukani enzimas ukanakampiwa catalizadores ukhamxa apnaqapxi, ukhamata moléculas atmosféricas de nitrógeno ukanakana enlaces químicos ukanaka p’akintañataki, ukhamata fijación biológica de nitrógeno ukanaka lurañataki. Ukhamaraki 50 molibdeno- ukani enzimas ukanakaxa bacterias ukhamaraki uywanakanxa uñt’atawa, ukampirusa enzimas bacterianas ukhamaraki cianobacterianas ukanakakiw fijación de nitrógeno uksanxa. Aka nitrogenasas uksankiri molibdeno ukaxa yaqha molibdeno- ukani enzimas ukanakatxa mayjawa, ukampisa taqpachawa molibdeno oxidado ukaxa cofactor ukhama. Ukampis janiw taqpach bacterias ukanakax molibdeno apnaqapkiti. Yaqhip bacterias ukat arqueas ukanakanxa, tungsteno, ukax molibdeno ukamp pachpa familiankirïnwa, ukax mä rol fisiológico ukaniwa, ukax molibdeno ukar uñtasitaw juk’amp jach’a organismos ukanakanxa.
Jilapachaxa, molibdeno ukaxa mä elemento metálico wali uñt’atawa, ukaxa walja lurawinakaniwa. Ukax producción industrial ukhamarak biología ukanakanx mä rol indispensable ukaniwa.






